![]() |
|
STRONA GŁÓWNA > AUTOBUSY > katalog autobusów > autobusy lat 90. > Jelcz M121 |
| WARSZAWSKIE AUTOBUSY |
|
JELCZ
M121 |
|
Pierwszy polski autobus niskowejściowy - Jelcz M121M -
jeździł na testach w MZA od 3 marca 1995 r. przez
ponad miesiąc, na linii 105. Z braku funduszy jeszcze przez wiele miesięcy nie zdecydowano
się na zakup tego autobusu. W grudniu 1995 r. na ulicach pojawił się Jelcz M121M nr 4550
zakupiony dla MZA przez miasto Konstancin-Jeziorna (stąd początkowo miał konstancińską
rejestrację). Był on wkładem tego miasta w uruchomioną 18.12.1995 r. linię 700 spod Dworca
Centralnego do Konstancina. 4550 to jeden z pierwszych egzemplarzy serii 121, dlatego
wyglądem znacząco odbiega od późniejszych pojazdów.
W roku 1996 wydatki miasta skupiały się głównie na żenujących obchodach 400-lecia stołeczności Warszawy i remoncie Nowego Światu. Dopiero w ostatnich dniach roku udało się wygospodarować środki na nowe autobusy. Dla dodania prestiżu temu faktowi zadecydowano, że mają to być autobusy niskowejściowe. Ze względu na duże potrzeby postawiono na ilość i zakupiono 50 najtańszych dostępnych na rynku autobusów typu Jelcz M121M. Jelcz M121M to model autobusu wprowadzony do oferty Jelczańskich Zakładów Samochodowych w 1995 roku. Autobus ten jest wersją rozwojową Jelcza 120M. Niską podłogę uzyskano przez obniżenie poziomu podłogi w przedniej części pojazdu. Pierwsze dwa wejścia są bezstopniowe, w trzecim trzeba pokonać dwa schodki. Za tylną krawędzią drugich drzwi zaczyna się wznios podłogi. Pozostawienie wysokiej podłogi w tylnej części pojazdu miało na celu zachowanie dotychczas stosowanego wzdłużnego usytuowania silnika. Uniknięto również montażu portalowego mostu napędowego, co wpłynęło na obniżenie ceny końcowej pojazdu. Do napędu posłużył znany już z Jelczy 120MM silnik MAN, sprzęgnięty z automatyczną, 4-biegową skrzynią biegów ZF. Autobus zawieszono na miechach powietrznych, sterowanie pracą zawieszenia realizowano elektronicznie z możliwością przyklęku. Nadwozie autobusu wykonano ze stalowych rur prostokątnych i kwadratowych, łączonych poprzez spawanie. Poszycia boczne wykonano z obustronnie cynkowanej blachy. W ścianie przedniej i tylnej zastosowano tworzywa sztuczne. Dobrą widoczność przednią zapewniła panoramiczna szyba. Boczne szyby zamocowano do nadwozia poprzez klejenie. Zasadniczą wadą wizualna pojazdu na długie lata pozostała nierówna linia okien bocznych, szczególnie rażąca z lewej strony pojazdu. Pozostałe elementy stylistycznie starały się nadążać za konkurencją z połowy lat 90-tych - Mercedesem O405N, MANem NL202. Wnętrze pojazdu prezentuje się mało przestronnie w przedniej części, ze względu na bardzo rozbudowaną kabinę kierowcy, stosunkowo wysoko umieszczoną krawędź dolną okien oraz duże, plastikowe obudowy nadkoli, zapożyczone z autobusu O405N. W tylnej części autobusu podłoga znacząco wznosiła się, przejście między drugimi a trzecimi drzwiami wymagało pokonania 2 stopni pośrednich. We wnętrzu znalazły się miejsca siedzące, przy czym większość siedzisk stanowiły twarde, plastikowe, wandaloodporne siedzenia. Ściany boczne i podsufitkę wyłożono laminatami, a w narożnikach przy suficie poprowadzono kanały osłonięte pomalowaną na biało blachą. Cechą charakterystyczną Jelcza M121M jest głośny warkot silnika, zarówno w środku jak i na zewnątrz, związany z nienależytym wyciszeniem komory silnika. Pierwsze 4 Jelcze M121M (4630-4633) wyjechały w styczniu 1997 r. na linię 127. W porównaniu do pierwszej egzemplarza nr 4550, autobusy te posiadały zmienioną ścianę przednią oraz tylną, zwiększone okna w przedniej części, większą kabinę kierowcy oraz usunięte podesty w przedniej części wnętrza. Zbiornik paliwa przeniesiono na nadkola. Przez kolejne lata kontynuowano pierwszorzędnymi kryteriami przy zakupie były cena i niska podłoga. Jelcz M121M, jako najtańszy niskopodłogowy autobus na rynku, warunki te spełniał, stąd ilość tych autobusów wzrosła do 1998 roku do 109 sztuk. Kolejne cztery serie dostaw minimalnie różniły się między sobą, m.in. czołowym wlotem powietrza (od trzeciej serii podwójny wlot powietrza na zderzaku zastąpiono pojedynczym), okienkiem tylnego wyświetlacza (mocowane w uszczelce zastąpiono wklejanym), typem wyświetlacza (w pierwszej i drugiej serii - R&G, w trzeciej - Pixel, w czwartej- oba), typem skrzyni biegów, dzwonkami ostrzegawczymi, a także rozmieszczeniem elementów pulpitu kierowcy. W latach 1998-2000 w wielu Jelczach M121M ujawniły się wady konstrukcyjne, m.in. pękanie konstrukcji dachu. Autobusy były masowo wysyłane do serwisu w Jelczu, a zamiast nich jeździły wypożyczone od producenta pojazdy zastępcze. Do zakupu Solarisów U12 w 2007 r. Jelcze M121M były jedynymi w MZA pojedynczymi autobusami z niską podłogą. Początkowo, do czasu zakupu wielkopojemnych autobusów niskopodłogowych, wysyłano je na najbardziej obciążone linie takie jak 111, 125, 509, 524, 525, spodziewając się, że niska podłoga zrekompensuje braki pojemnościowe. Obecnie Jelcze M121M obsługują linie mniejszego znaczenia oraz na przebiegających przez grożące zawaleniem wiadukty. Od 2005 r. Jelcze M121M poddawane są remontom. Najmniej wytrzymałym elementem kratownicy okazała się konstrukcja nadkoli, szybko uszkadzana przez korozję, wywoływaną przez sól zalegającą w zimę na drogach. W latach 2005-2006 r. 10 Jelczy M121M wysłano na naprawę główną do fabryki w Jelczu. W jej trakcie wymieniono nadwozie na nowe, wykonane ze stali nierdzewnej, ze zmienioną ścianą przednią i tylną. Taki remont dotyczył pojazdów o numerach: 4691 (ex-4753), 4737, 4742, 4773, 4793, 4795, 4801, 4861, 4867, 4876 (ex-4713). W niektórych jelczach w trakcie remontu zamontowano monitoring wnętrza, dzięki czemu mogą być one wysyłane również na linie nocne. W 2007 r. w przetargu na kupno 50 autobusów 12-metrowych zwyciężyła firma Polskie Autobusy. Miejskim Zakładom Autobusowym zaoferowano model M121I/4. Autobus ten był zmodernizowaną wersją Jelcza M121M. Zmiany dotyczyły wyglądu zewnętrznego, wnętrza, układu napędowego i materiałów konstrukcyjnych. Wygląd zewnętrzny odświeżono poprzez zastosowanie nowej ściany przedniej (wykonanej z PWS), znanej ze zmodernizowanych w 2005 roku jelczy. Zmieniono również ścianę tylną i wyrównano wreszcie linię okien. Przy drzwiach pojawiły się przyciski do otwierania drzwi przez pasażerów. Do napędu posłużył tym razem 6-cylindrowy, pionowy silnik Iveco NEF F4 AE 3682, o mocy 194 kW (264 KM), spełniający normę czystości spalin Euro IV. Jednostka ta osiągała moc maksymalną przy 2500 obr/min, a największy moment obrotowy - 1000 Nm - utrzymywał się w zakresie 1250- 1850 obr/min. Silnik sprzęgnięto z 4-biegową skrzynią biegów Voith D854.5. Niezmienione zostało zawieszenie, sterowanie przez ECAS firmy WABCO. Oś przednią typu Jelcz 65N osadzono na dwóch miechach pneumatycznych, a prowadzenie kół stanowią 2 podłużne wahacze. Do tłumienia drgań osi przedniej posłużyły 2 amortyzatory teleskopowe. Zastosowano również poprzeczny drążek reakcyjny z przegubami gumowo-metalowymi. Most tylny zawieszono na 4 miechach pneumatycznych, zamocowano 4 drążki reakcyjne i 4 amortyzatory, a do zmniejszania przechyłów posłużył stabilizator poprzeczny prętowy. Nadwozie wykonano ze stali nierdzewnej, co w założeniu miało wyeliminować problemy z korozją w kilkunastoletniej eksploatacji. Poszycie boczne wykonano z blachy nierdzewnej o grubości 1mm, klejonej do szkieletu nadwozia. Klapy boczne i poszycie drzwi wykonano ze stopów aluminium. Od środka ściany boczne wyłożono płytami laminowanymi UNILAM o grubości 2,5mm. Dolny pas przypodłogowy wykonano zaś z blachy stalowej. Podłogę stanowi sklejka wodoodporna o długości 12 mm, wyłożona wykładziną. W środku znalazło się 27 foteli Astromal AM 2000 City oraz 4 miejsca siedzące w wytłoczeniach na nadkolach przednich. Zastosowano ogrzewanie wodne z silnika, wspomagane przez grzejniki konwetorowe i nagrzewnicę BEHR. Kabinę kierowcy wyposażono w oddzielne ogrzewanie i 3-stopniowe wentylatory elektryczne. Do oświetlenia wnętrza posłużyło 10 opraw świetlówkowych. Informacja pasażerska znalazła się na diodowych tablicach Pixel. Na poręczach zamocowano kasowniki Ascom Montel. Ze względu na osiąganie zadanej czystości spalin poprzez wtrysk AdBlue przed katalizatorem, konieczne stało się zamontowanie 26- litrowego zbiornika na ten płyn. W autobusie pozostawiono łączenia poręczy znane z Berlietów PR100 oraz niezbyt ergonomiczny pulpit kierowcy. Jelcze M121I dostarczano od listopada 2007 do marca 2008. Rozmieszczono je po 25 sztuk na zajezdniach R-3 Ostrobramska (4925-4949) i R-4 Stalowa (4900-4924). |
![]() |
| TABELA ROZDYSPONOWANIA DOSTAW | ||||||||
| rok / zajezdnia | R-5 | R-6 | R-7 | R-9 | R-10 | R-11 | R-13 | razem |
| 1995 | 4550 | - | - | - | - | - | - | 1 |
| 1996 | - | - | - | - | - | - | 4630-4633 | 4 |
| 1997 | 4750-4753 | 4760-4768 | 4770-4777 | 4742 4743 4790-4799 | 4700-4709 4740 4741 4744 4745 | 4710-4719 | 4634 4730-4739 4780-4785 | 74 |
| 1998 | 4850-4855 | 4860-4864 | 4870 | 4890-4895 | 4800-4803 | 4810-4813 | 4830-4833 | 30 |
| 2007 | - | - | - | - | 4925-4929 | - | 4900-4914 | 20 |
| 2008 | - | - | - | - | 4930-4949 | - | 4915-4924 | 30 |
| RAZEM: | 11 | 14 | 9 | 18 | 18 | 39 | 50 | 159 |
| PRZENUMEROWANIA POJAZDÓW | ||
| 4710>4873 4711>4874 4712>4875 4713>4876 4714>4750 4715>4751 4716>4752 4717>4753 4718>4754 4719>4755 |
4550>4590>(R6) 4750>4778 4751>4779 4752>4690>(R6) 4753>4691>(R6) |
4790>(R6) 4791>(R7) 4792>(R7) 4793>(R7) 4794>(R7) 4795>(R7) 4796>(R7) 4797>(R7) 4798>(R7) 4799>(R10) 4742>(R6) 4743>(R6) |
| 4810>4865 4811>4866 4812>4867 4813>4868 |
4850>4871 4851>4872 4852>4896>(R10) 4853>4897>(R10) 4854>4898>(R10) 4855>4899>(R10) |
4890>(R10) 4890>(R10) 4891>(R10) 4892>(R10) 4893>(R10) 4894>(R10) 4895>(R10) |
| DANE TECHNICZNE | |||||||||||||||
| seria | długość [mm] |
szerokość [mm] |
wysokość [mm] |
rozstaw osi [mm] |
masa [t] |
ilość miejsc |
miejsc siedz. |
ilość drzwi |
wysokość podłogi |
silnik | skrzynia biegów | ||||
| I | II | ost. | typ | poj. | moc | ||||||||||
| 4550 | 11965 | 2500 | 3021 | 6100 | 9,8 | 100 | 32 | 3 | 370 | 370 | 936 | MAN D0826 LUH05 |
6,87 | 230 | ZF 4HP-500 |
| 4xxx | MAN D0826 LUH12 |
220 | ZF
4HP-500 ZF 5HP-500 Voith D851.3 |
||||||||||||
| 49xx | 11947 | 3220 | 104 | 31 | IVECO F4 AE 3682 |
- | 264 | VOITH D854.5 | |||||||
Wykorzystanie danych i zdjęć tylko za zgodą autorów.
Ostatnia aktualizacja: 27.06.2008
(c) PRZEGUBOWIEC 2008