KOMUNIKACJA MIEJSKA NA JELONKACH

Osiedle Jelonki zlokalizowane na Woli zamieszkiwane dziś przez około 60 tysięcy mieszkańców powstało w latach 1973-1981 w ramach budowy tzw. Zachodniego Zespołu Mieszkaniowego. Składa się z trzech części: właściwych Jelonek, Osiedla Lazurowa i Osiedla Górczewska.
Zanim powstało współczesne osiedle większość opisywanego terenu nie była zabudowana z wyjątkiem starej osady Jelonki skupionej wzdłuż ulic Okrętowej i Sterniczej oraz tzw. Starych Jelonek na wschód od ul. Powstańców Śląskich i Osiedla Przyjaźń, zbudowanego w latach 50-tych dla budowniczych Pałacu Kultury, używanego później jako domy studenckie. Pierwszym autobusem miejskim jaki dotarł w te rejony, była linia W uruchomiona 20 grudnia 1947 r. Kursowała spod zajezdni przy ul. Młynarskiej do pętli w rejonie dzisiejszego placu Kasztelańskiego (wówczas Sobieskiego). 6 września 1948 r. ruszyła linia W-kreślone spod zajezdni przy ul. Młynarskiej do obecnego rozwidlenia ulic Szeligowskiej i Lazurowej, będącego wówczas daleko poza granicami miasta. Linie te następnie zmieniły numery na 106 i 105.
W 1953 roku 105 wydłużono ulicą Lazurową do Bemowa, a w 1958 w drugą stronę do E. Plater i w takiej postaci linia ta pozostała na wiele lat będąc do dziś podstawową linią na ul. Lazurowej. Linia 106 w 1956 r. została wydłużono do Osiedla Przyjaźń, a w 1961 do Nowych Górc. W przeciwnym kierunku w latach 1954-1957 linia dojeżdżała do pętli Wolność, a następnie z przerwami do dziś dojeżdża do placu Piłsudskiego. W latach sześćdziesiątych obu liniom towarzyszyły ich szczytowe (105bis i 106bis), a później przyspieszone klony (305: 1964-67, 306: 1961-63). W miejsce tej drugiej w 1964 uruchomiono nową linię 163 na trasie Wilcza - Nowe Górce (rok później Rakowiecka - Nowe Górce), kursującą przez nową wolską arterię, ulicę Kasprzaka. Od 1.04.1956 po ul. Powstańców Śląskich kursowała nocna linia 109-kreślone łącząca Cm. Wolski z placem Zawiszy zmieniona w 1963 r. na 613. W 1965 r. linia 613 (od 1970 r. - 603) pojechała Górczewską i Lazurową na Bemowo, a na Nowe Górce od strony Powstańców Śląskich dotarła linia 611 z Osiedla Młodych (w 1970 r. wycofana z Jelonek).
Tercet dziennych linii 105, 106 i 163 przez wiele lat spokojnie obsługiwał dalekie przedmieścia, do momentu gdy zaczęły powstawać pierwsze bloki. Wówczas się zaczęło.

spis linii jelonkowskich w dniu 1.01.1951
ul.Szeligowska przy Lazurowej (1996)
spis linii jelonkowskich w dniu 1.01.1970
Jako pierwsza w 1973 roku ruszyła budowa Osiedla Jelonki, zwanego Jelonkami Południowymi. Nowe domy stanęły w rejonie ul. Powstańców Śląskich, głównej arterii Zachodniego Zespołu Mieszkaniowego, przy ulicach Synów Pułku, Borowej Góry, Sucharskiego i Puszczy Solskiej. Przy skrzyżowaniu Powstańców Śląskich i Człuchowskiej zbudowano duży pawilon handlowy tzw. Halę "Wola". Pierwszą nową linią utworzoną dla powstającego osiedla była szczytowa linia przyspieszona 406. Ruszyła ona 15 września 1975 r. na trasie Nowe Górce - Powstańców Śląskich - Kasprzaka - Królewska - pl. Zwycięstwa. Rok później, 15 listopada 1976 r. uruchomiono kolejną linię przyspieszoną: 463 na trasie Nowe Górce - Rakowiecka. Linie te znakomicie ułatwiły dojazd mieszkańców do wolskich zakładów pracy. 28 lutego 1977 r. na ul. Powstańców Śląskich wróciły nocne autobusy w postaci linii 601 łączącej Nowe Górce z Marysinem Wawerskim. Rozbudowa Jelonek przesuwała się ku zachodowi. W 1976 roku nowe bloki zaczęto stawiać na zachód od ul. Okrętowej, wzdłuż ulicy Lazurowej, od której zaczerpnięto nazwę tej części osiedla (ulice Rozłogi, Sternicza, Siemiatycka). Następnie budowniczy posuwali się ku północy przekraczając nowo wytyczoną ulicę Człuchowską. Na zupełnie pustym terenie powstało wielkie Osiedle Górczewska. Z braku ulic wewnętrznych dostępnych dla komunikacji miejskiej jego obsługę zapewniły autobusy kursujące po ulicach biegnących obrzeżami osiedla. Dla wzmocnienia kursującej ul. Lazurową linii 105 5 stycznia 1978 r. uruchomiono dwie nowe linie: 105bis na trasie Wola Cm. - Kocjana i 305 na trasie Dw. Centralny - Os. Lazurowa. Do nowej pętli 20 maja 1978 r. dojechał wydłużony z Nowych Górc nocny autobus 601. Oddanie do użytku całej ul. Człuchowskiej umożliwiło zmianę trasy linii 163, która od 17 grudnia 1978 r. zaczęła kursować z Nowych Górc przez Powstańców Śląskich, Człuchowską, Lazurową, Szeligowską do Połczyńskiej i dalej do Rakowieckiej. Zmiana ta napotkała na duży opór społeczny i dwa dni później dokonano kolejnej, bardziej trwałej zmiany. Linia 163 rozpoczynała bieg na ul. Człuchowskiej po czym przez Lazurową, Górczewską, Konarskiego i Powstańców Śląskich do Połczyńskiej. Na ulicę Człuchowską autobusy wróciły trzy miesiące później. 25 marca 1979 r. do Jelonek dotarła linia 309. Wyruszała ona spod Dworca Centralnego i po trasie linii 109 docierała do Górc, a następnie przez Powstańców Śląskich i Człuchowską dojeżdżała do Osiedla Lazurowa. Tego samego dnia i tą samą trasą wydłużono z Górc do Lazurowej linię pospieszną K. 16 września 1979 r. linię 105bis połączono ze 149 w jedną linię Gniewkowska - Groty. Tak powstały układ tworzony przez linie K, 105, 106, 149 i 163 oraz szczytowe: 305, 309, 406 i 463 przetrwał w niezmienionym kształcie do 1982 roku.
spis linii jelonkowskich w dniu 1.01.1981
ul.Lazurowa (1996)
	W 1982 roku Jelonki otrzymały szczytowe połączenie z Ursusem. Nowa linia 394 uruchomiona 8 lutego 1982 r. pojechała z Nowych Górc przez Powstańców Śląskich, Człuchowską, Lazurową, Szeligowską, Połczyńska do Dźwigowej i dalej do Ursusa. Dużo ważniejszym był jednak dzień 31 lipca 1982 r. Tego dnia ruszyła linia będąca do dziś kręgosłupem komunikacyjnym całej zachodniej części Warszawy. Dzięki wybudowaniu ostatniego brakującego odcinka ul. Powstańców Śląskich od Górczewskiej do Radiowej możliwe stało się uruchomienie linii 184 na trasie Dw. Zachodni - Kasprzaka - Powstańców Śląskich - Huta Warszawa. Razem z nią na nowy odcinek Powstańców Śląskich przesunięto linię 149 (Wola Cm. - Groty), a linia 394 z Górc pojechała przez Górczewską, Lazurową, Człuchowską i Powstańców Śląskich. Jedno z najważniejszych wydarzeń komunikacyjnych Jelonek miało miejsce w 1984 roku. Przy ul. Górczewskiej, w pobliżu skrzyżowania z Lazurową wybudowano gigantyczną pętlę autobusową i tramwajową. Ukończenie budowy linii tramwajowej pozostawało jeszcze wiele lat marzeniem, niemniej pętla autobusowa od początku stała się komunikacyjnym centrum dzielnicy. Z dniem 28 lipca 1984 r. skoncentrowano na niej wszystkie linie kończące dotąd na niewielkich pętlach przy Konarskiego i Człuchowskiej. Wydłużono z Cm. Wolskiego linię pospieszną F, aby nieco zrekompensować zabranie K na Bemowo. W efekcie z Górczewskiej wyruszało początkowo 8 linii: 106 Górczewska - Lazurowa - Człuchowska - Powstańców Śląskich - Połczyńska - ... 163 Górczewska - Konarskiego - Powstańców Śląskich - Połczyńska - ... 305 Górczewska - Lazurowa - Szeligowska - Połczyńska - ... 394 Górczewska - Lazurowa - Człuchowska - Powstańców Śląskich - Połczyńska - ... 406 Górczewska - Konarskiego - Powstańców Śląskich - Połczyńska - ... (od tej pory kursująca codziennie) 463 Górczewska - Konarskiego - Powstańców Śląskich - Połczyńska - ... F Górczewska - Lazurowa - Szeligowska - Połczyńska - ... 601 Górczewska - Lazurowa - Człuchowska - Powstańców Śląskich - Połczyńska - ... Linię 309 (Dw. Centralny - Os. Lazurowa) zlikwidowano, ale po pół roku, 11 lutego 1985 r. przywrócono na tej samej trasie, wydłużoną do Górczewskiej.
spis linii jelonkowskich w dniu 1.01.1985
pętla Osiedle Górczewska (2001)
Po otwarciu nowej pętli system linii ustabilizował się na kilka lat. Jedynie w 1986 r. zmieniono numer linii 406 na 506. Koniec lat osiemdziesiątych dla warszawskiej komunikacji był czasem radykalnych cięć. Z miesiąca na miesiąc spadał plan, zwłaszcza poza godzinami szczytu i w dni wolne. W końcu zaczęto zawieszać niektóre linie. Linia 463 zawieszana zwykle na wakacje w 1988 i 1989 roku powróciła do ruchu z kilkumiesięcznym opóźnieniem. Jeszcze większe cięcia nadeszły w 1991 roku. Likwidacja wielu wolskich zakładów pracy pociągnęła za sobą likwidację szczytowych linii dowożących pracowników z wielkich osiedli. W ten sposób definitywnie Jelonki straciły linię 305 (2.03.1991) i 463 (1.07.1991). Drugim najważniejszym wydarzeniem komunikacyjnym było otwarcie linii tramwajowej pomiędzy Cmentarzem Wolskim a pętlą na Górczewskiej. Bladym świtem 1 sierpnia 1992 r. do nowej pętli dojechały tramwaje linii 10 i 26. Dzięki temu zlikwidowano autobus 163 pokrywający się z trasą "dziesiątki". Linia 309 przeistoczyła się w linię 407 (Górczewska - Stegny), a od 1 września 1992 r. do Górczewskiej dojeżdżał też nowy tramwaj: 42 z Żerania oraz od strony Lazurowej autobus 408 z Rembertowa. Budowa linii tramwajowej wiązała się z modernizacją ulic Powstańców Śląskich i Górczewskiej. Niestety, w kilku miejscach inwestycja do dziś nie została zakończona. W pobliżu ul. Szczotkarskiej do dziś pozostało zwężenie ulicy spowodowane przez nie wywłaszczoną posesję. Jezdnia wchodzi w tym miejscu na torowisko, a ruch zabezpiecza sygnalizacja świetlna wzbudzana przez tramwaj. Na ul. Górczewskiej z podobnego powodu tramwaje przejeżdżają tuż obok okien domu - obowiązuje tu ograniczenie prędkości. W pierwszych miesiącach po oddaniu linii, na jej trasie, tuż przy ul. Legendy stał dom omijany odcinkiem jednotorowym. Autobusy omijały go ul. Drogomilską. Tu jednak konflikt udało się rozwiązać, dom zburzono i wybudowano brakujacy fragment ulicy i torowiska.
ul. Powstańców Śląskich przy Szczotkarskiej (1996)	ul. Powstańców Śląskich przy Legendy (1993)
spis linii jelonkowskich w dniu 1.01.1993
	Późniejsze dzieje komunikacji na Jelonkach wyznaczają kolejne niewielkie korekty przebiegu linii lub zmiany numerów. 1 grudnia 1992 r. w ramach reformy nocnej komunikacji oprócz linii 601 na Jelonkach pojawiła się druga linia - 610. Zapewniła ona dojazd do przystanków pozbawionych dotąd nocnej komunikacji (1 kwietnia 2003 r. została ona rozszczepiona na dwie linie: 610 i 614 jeżdżące naprzemiennie). Linia 603 została wycofana z Jelonek i skierowana od Górc bezpośrednio w kierunku Chomiczówki. 18 lipca 1993 r. literowe oznaczenie linii F zmieniono na liczbowe 518, po to by po dwóch latach zdegradować je do linii zwykłej 125. 1 sierpnia 1994 r. do pętli przy Górczewskiej dotarła linia 154. Od 1.03.1995 linia 506 między Górczewską a Halą Wola podąża Lazurową i Człuchowską. W 1995 roku na Jelonkach zagościły dwie nowe linie. 1 sierpnia 1995 r. do Górczewskiej wydłużono 189, a 1 grudnia 1995 r. ruszyła nowa linia 112 łącząca Cm. Wolski z Bródnem przez Powstańców Sląskich. Od 10 lutego 1997 r. linia ta pojechała dodatkowo przez Szeligowską, Lazurową i Człuchowską, a od 29 lutego 2000 r. rozpoczyna bieg w Karolinie obok hipermarketu Tesco. 10 lutego 1997 r. linię tramwajową 42 zastąpiła całodzienna "ósemka" z Wiatracznej, a od 1 września 1999 r. do Górczewskiej dociera także szczytowe 46 z Annopola oraz nowa linia 190 przemierzająca całą Warszawę aż do Marek. 1 września 2000 r. linia 106 została wydłużona z Górczewskiej do Nowego Bemowa. Od 1 sierpnia 2002 r. linia 407 zaczęła kursować codziennie i otrzymała numer 501. 12 października 2002 r. nastąpiło połączenie linii 384 i 394. Nowa linia 384 łączy Ursus z Młocinami i Jelonki przecina bezpośrednio ul. Powstańców Śląskich. Ostatnim wydarzeniem była likwidacja 1 marca 2003 r. linii 149 łączącej Cm. Wolski z Grotami przez Powstańców Śląskich. Linia ta cechowała się prawie zerową frekwencją, a na północnym odcinku została zastąpiona nową linią 310.
spis linii jelonkowskich w dniu 1.12.2003
ul. Człuchowska przy Powstańców Śląskich (1997)	pętla Os. Górczewska (2002)
Jelonki jak mało które wielkie osiedle ma niezaprzeczalny atut: linię tramwajową. Co prawda dojazd tramwajem do centrum zabiera stąd kilkadziesiąt minut, ale wobec narastającego zatłoczenia ulic jest to środek transportu wielce obiecujący. Warto też wspomnieć, że na Jelonkach ma brać początek druga linia metra, prowadząca następnie pod ul. Kasprzaka, Prostą, Świętokrzyską do Centrum i na Pragę.